بازگشت «کارآگاه علوی» پس از دو دهه با چهره‌ای جدید

اولین قسمت سریال «کارآگاه علوی ۳» به کارگردانی سیدجمال سیدحاتمی و نویسندگی حسن هدایت، جمعه شب‌ از شبکه یک سیما پخش شد. این فصل پس از نزدیک به دو دهه، به ایستگاه سوم رسید و مهم‌ترین تغییر آن، انتخاب «بهنام تشکر» در نقش اصلی است.
قبلاً قرار بود «وحید رهبانی» این نقش را بازی کند، اما در نهایت بهنام تشکر جایگزین او شد. تشکر که با نقش‌های کمدی شناخته میشود، این بار در قالبی جدی و معمایی ظاهر شده است. طبق گزارش‌ها، شخصیت او به عنوان برادرزاده کارآگاه علوی پیشین با نقش‌آفرینی زیبای احمد نجفی، معرفی شده و کاراکتری باهوش و مرموز دارد که در حل پرونده‌های پیچیده، شباهت‌هایی به کارآگاهان کلاسیکی مانند شرلوک هلمز دارد.
داستان فصل سوم در اواسط سال ۱۳۱۹ و سال‌های پایانی پهلوی اول میگذرد و پرونده‌های جنایی را در بستر وقایع سیاسی و اجتماعی آن دوران روایت می‌‎کند. نکته جالب اینکه احمد نجفی، بازیگر نقش کارآگاه علوی در دو فصل قبلی، با وجود نظر نویسنده مبنی بر عدم تناسب سنی، در این فصل نیز حضور دارد؛ هرچند نقش اصلی به تشکر سپرده شده است. کارگردانی این فصل را نیز سیدجمال سیدحاتمی بر عهده دارد و حسن هدایت تنها به‌عنوان نویسنده در پروژه باقی مانده است.
البته با کمی دقت متوجه می‌شوید که بسیاری از بازیگران «کارآگاه علوی ۳» بازیگران مجموعه دیدنی «مهیار عیار» باز هم به کارگردانی سیدجمال سیدحاتمی بودند که الحق والانصاف در آن مجموعه نیز خوش درخشیدند.
آنچه در این فصل از «کاراگاه علوی» بحث برانگیز شده، بازی دو نسل متفاوت از بازیگران در نقش کارآگاه علوی است. احمد نجفی در دو فصل اول، چهره‌ای آشنا و ماندگار از این شخصیت خلق کرد و حالا بهنام تشکر با شمایلی جدید پا به این عرصه گذاشته است و همین امر در نگاه اول باعث می‌شود که بهنام تشکر که در مجموعه‌های تلویزیونی و حتی فیلم‌های سینمایی خوش درخشیده در این مجموعه به شدت با استادی همچون احمد نجفی در حکم قیاس قرار گیرد.
مهمترین تفاوت این دو بازیگر، در جایگاه متفاوت شخصیت آنها در داستان است. احمد نجفی در دو فصل اول، کارآگاه علوی اصلی را بازی میکرد؛ مأموری باهوش و باتجربه در اداره تامینات که در سال‌های ۱۳۰۸ تا ۱۳۱۴ مشغول فعالیت بود. اما در فصل سوم، کارآگاه علوی بازنشسته شده و در یک کتابفروشی در میدان بهارستان مشغول به کار است و نقش اصلی به برادرزاده‌اش سپرده شده که بهنام تشکر آن را بازی می‌کند.
این تغییر، گریزناپذیر بود. حسن هدایت، نویسنده و کارگردان دو فصل اول، صراحتاً اعلام کرده که بازی در نقش شمایل یک کارآگاه برای احمد نجفی سخت و دشوار شده است و او به لحاظ ظاهری و توانمندی تغییر کرده. به گفته هدایت، در فصل دوم نیز اجرای نجفی با مشکلاتی مواجه شد و عملکردش نسبت به فصل اول افت داشت. البته این نظر حسن هدایت کاملا فنی است و در نگاه مخاطب، احمد نجفی در فصل دوم مجموعه کاراگاه علوی نیز خوب خود را نشان داد و شاید حتی از فصل اول نیز بازخوردهای بهتری برای تلویزیون داشت.
احمد نجفی در دو فصل اول، کارآگاهی را به تصویر کشید که با وجود جدیت، گاه خسته و عصبی به نظر میرسید. همین شخصیت در فصل دوم نیز حضور داشت اما با چاشنی بدبینی بیشتر. دوبله منوچهر اسماعیلی در فصل اول، به گفته خود هدایت، نقش را «نجات داد».
بهنام تشکر اما با شمایلی کاملاً متفاوت ظاهر شده است. او که تا پیش از این با نقش‌های کمدی مانند سریال «ساختمان پزشکان» شناخته می‌شد، در این سریال چهره‌ای جدی و مرموز دارد. طبق اعلام تهیهکننده، این کاراکتر معماهای پیچیدهتری را حل میکند و به کارآگاه کلاسیکی مانند شرلوک هلمز شباهت دارد؛ هوشمندی و جنس بازی تشکر او را به این نقش نزدیک کرده است.
نحوه ورود این دو بازیگر به قصه نیز تفاوتی اساسی دارد. نجفی در هر دو فصل، محور اصلی ماجراها بود و پرونده‌ها را از ابتدا تا انتها دنبال میکرد. اما تشکر در نقش برادرزاده، کارآگاهی جوان و قبراق است که هرگاه در پرونده‌ها به بن‌بست می‌رسد، به سراغ عمویش میرود و از تجربه او استفاده می‌کند. این رابطه، «موتور محرک داستان» نامیده شده و پیوندی نوستالژیک با فصل‌های قبل ایجاد میکند.
بازی بهنام تشکر در نقش کارآگاه، یک ریسک بزرگ برای احیای این برند نوستالژیک بود. با این حال، گزارش‌های اولیه نشان می‌دهد که شمایل جدید او در دقایق ابتدایی، تداعی نقش‌های کمدی را از ذهن مخاطب می‌زداید و او را در قالبی تازه معرفی می‌کند.
اما در نهایت نباید فراموش کنیم که مقایسه این دو بازیگر، مقایسه دو نگاه متفاوت به یک شخصیت است. نجفی، کارآگاهی کهنه‌کار و فرسوده از ماجراهای دهه ۲۰ بود و تشکر، برادرزاده‌ای جوان و باهوش که قرار است با شمایل جدید، این برند نوستالژیک را به مخاطب امروز معرفی کند. زمان نشان خواهد داد که این تغییر ریسکی، چقدر موفق خواهد بود.